Portada

Plan de Igualdad
Galego / Castellano

Casa da Muller

Noticias

Historia
de Mujeres

Agenda Cultural

Galería de Arte

Mujerciclopedia

Mujerecetario

Viajeras

Consultonas

Opinionas

Trocadoras

Conectadas

Foro

Becas y Ayudas

Staff

Contacto

 

         
   

Mujerciclopedia

É unha sección dedicada á reseña de libros, artigos de opinión, películas, música e todo tipo de expresión artística ou teórica que involucre a cuestión de xénero en todos os seus aspectos.

Para este primeiro número ofrecemos a reseña da película Te doy mis ojos da talentosa cineasta, actriz e escritora Icíar Bollaín.


Es una sección dedicada a la reseña de libros, artículos de opinión, películas, música y todo tipo de expresión artística o teórica que involucre la cuestión de género en todos sus aspectos.

Para este primer número ofrecemos la reseña de la película Te doy mis ojos de la talentosa cineasta, actriz y escritora Icíar Bollaín.

 

 

Douche a miña vida

 

"(...)Mai, ¿amaba tanto ó meu pai
como eu ó Príncipe Encantador?"

Oscar Wilde, O retrato de Dorian Gray .

 

A frase que encabeza este artículo podería trasladarse ó título da película de non mediar outro final.

Te doy mis ojos é a historia dos malos tratos e a complexidade que rodea e involucra este flaxelo social. Máis aló dos seus enormes acertos estéticos a película podería definirse pola súa absoluta eficacia narrativa e polo intento de non xulgar á víctima senón de comprende-la súa situación. Todo o que se amosa no filme é moito máis do que se ve. Pero mostralo, facelo explícito é un excelente comezo.

Ben dixen ó inicio deste artículo ca película podería chamarse Te doy mi vida, non só porque Pilar, a protagonista, sinte un enorme amor, capaz de trascender ó sacrificio, cara ó seu home senón porque este, ó que padece unha terrible enfermidade social, ten posto reiteradas veces en perigo a existencia da súa muller.

Non obstante, Pilar volve a confiar, a crer no seu home asumindo o risco da súa propia vida. Antonio o marido de Pilar, non é necesariamente un monstruo, horrible e colérico a toda hora do día. Incluso nos momentos nos que non descarga a súa terrible ira con ela comportase como un bo home, como un Príncipe Encantador .

De feito, logo das palizas e os maltratos, Antonio se esforza por reconquista-la súa muller con infinidad de regalos e cunha infructuosa terapia. Só sabendo esta situación é posible respostar alguns dos interrogantes que están órredor do personaxe de Pilar. Por qué non o abandoa, por qué non se vai da súa casa e comeza unha nova vida.

Despois están os partes médicos que amosan que o Doutor Jekell é Ms. Hyde e viceversa. Pilar sufriu "varias tendinitis, desgarros musculares e perda da visión dun ollo". Ese ollo, eses ollos cos que Pilar agasallou a Antonio cando eran noivos como metáfora do amor que se tiñan.

  

O descubrimento que realiza Pilar ó longo da película ten que ver ca súa propia identidade. Tódalas partes do seu cuerpo e especialmente a vista lle serven para realizar o seu desexo e posicionarse como muller. Desexo que seu marido Antonio, non comprende porque carece, acostumado a "levar os pantalóns" no fogar conxugal e a reducir a felicidade á mezquina adquisición de bens económicos e recoñecemento social. "Ti sempre fuches boa para as cousas inútiles" lle recrimina Antonio a Pilar. Ocorre que a Antonio a sociedade e a rutina cotiá lle fan ver que é un "bo para nada" e que o único que ten valor é ter unha familia, cunha muller atada, cun bo piso e un bo coche. O desexo de Antonio vese reprimido polo traxín dos valores machistas da dobre moral burguesa.

Antonio síntese un fracasado ó lado do seu irmán e se sinte humillado por non ter un bo soldo e entón descarga a súa ira en quen está por debaixo da xerarquía familiar. Primeiro é Pilar o obxecto da súa agresión tanto física como psicolóxica e logo ou mellor dito simultáneamente o fillo de ambos, Juan. Hai unha escea de incisivas preguntas do pai ó fillo acerca da vida da súa nai onde se suxire o maltrato.

Por outra banda, a raíz do problema está encarnado na figura da nai de Pilar que é a negdora do conflicto. "Unha muller nunca está mellor soa" sostén con encono a nai esta afirmación. Quizáis esta sexa unha das creenzas máis arraigadas socialmente acerca da muller. Porque a historia de Pilar non é unha historia na que estea presente só o maltrato do seu home, senón que sutilmente exprésase un maltrato do pai de Pilar cara a súa nai e as súas fillas. Por iso, Te doy mis ojos é unha historia que ten os seus tristes antecedentes. Tanto Pilar como a súa nai, sobre o final da película, experimentan unha brutal aprendizaxe: "eu non soube facer mellor, filla, enténdeo ti".

Pilar non só atopa respostas ó seu pasado de maltrato senón que logra realizar o seu desexo. "¿E de qué vivo, da aire?", "fai séculos que traballo, Ana" desa frase do comezo dirixida á súa irmá menor hai unha evolución ou reversión da súa vida. O medo e o terror que lle producía ó comezo o feito de abandoar ó seu marido, transfórmase, cara ó final da película, en seguridade e afirmación como persoa.

Afortunadamente, Ana, a súa irmá, lle axuda a conseguir un posto no Museo que a levará a atopar un oficio, un lugar. O encuentro con novas compañeiras de traballo, con outras persoas e cas obras de arte a enchen de satisfacción e lecer. Pilar atopou no Museo, un espazo que atesoura a historia, e nas pinturas do Greco e Tiziano o seu propio desexo, o seu propio fogar.

Pilar dí na súa explicación da pintura que podemos escoitar o que os cadros din a través das cores: o branco non soa, non doe" e "o violeta é a cor do silencio". Non por casualidade o violeta era a cor co que envolvían ás mulleres asasinadas por "bruxas" na Idade Media. O violeta é a cor do medo", o medo a perde-la vida e a perde-la visión do ollo e xa non poder ver esas pinturas que tanto lle gostan a Pilar e nas que atopou senso e refuxo.

Te doy mis ojos trata de comprende-la raíz do problema, sen xustificalo, nin moito menos simplificalo.

Pilar xunto ca súa nai, a súa irmá e as súas amigas lograron entendelo e isto lle ten valido á protagonista para reconstrui-la súa vida, a súa historia, as súas partes, o seu corpo e os seus ollos.

Desafortunadamente, para outras mulleres nesta situación a película non ten un final tan aberto, nin tan feliz, xa que podería perfectamente levar como título douche a miña vida e esto non sería tan só unha metáfora.

Micaela Fernández Darriba

 

Dirección: Icíar Bollaín.
País: España.
Año: 2003.
Duración: 106 min.
Interpretación: Laia Marull (Pilar), Luis Tosar (Antonio), Candela Peña (Ana), Rosa María Sardà (Aurora), Kity Manver (Rosa), Sergi Calleja (Terapeuta), Dave Mooney (John), Nicolás Fernández Luna (Juan), Elisabet Gelabert (Lola), Chus Gutiérrez (Raquel), Elena Irureta (Carmen).
Guión: Icíar Bollaín y Alicia Luna.
Producción ejecutiva: Santiago García de Leániz.
Música: Alberto Iglesias.
Fotografía: Carles Gusi.
Montaje: Ángel Hernández Zoido.
Dirección artística: Víctor Molero.
Vestuario: Estíbaliz Markiegi.
Estreno en España: 10 Octubre 2003.

....................

Te doy mi vida

 

"(...)Madre, ¿amaba tanto a mi padre
como yo al Príncipe Encantador?"

Oscar Wilde, El retrato de Dorian Gray .

 

La frase que encabeza este artículo podría trasladarse al título de la película de no mediar otro final.

Te doy mis ojos es la historia de los malos tratos y la complejidad que rodea e involucra este flagelo social. Más allá de sus enormes aciertos estéticos la película podría definirse por su absoluta eficacia narrativa y por el intento de no juzgar a la víctima sino de comprender su situación. Todo lo que se muestra en el film es mucho más que lo que se ve. Pero mostrarlo, hacerlo explícito es un excelente comienzo.

Bien dije al inicio de este artículo que la película podría llamarse Te doy mi vida no sólo porque Pilar, la protagonista, siente un enorme amor, capaz de trascender el sacrificio, hacia su marido sino porque éste, quien padece una terrible enfermedad social, ha puesto reiteradas veces en peligro la existencia de su mujer.

No obstante, Pilar vuelve a confiar, a creer en su marido asumiendo el riesgo de su propia vida. Antonio, el marido de Pilar, no es necesariamente un monstruo, horrible y colérico a toda hora del día. Incluso en los momentos en los cuales no descarga su terrible ira con ella se comporta como un buen hombre, como un Príncipe Encantador .

De hecho, luego de las palizas y los maltratos Antonio se esfuerza por reconquistar a su esposa con infinidade de agasallos y con una infructuosa terapia. Sólo sabiendo esta situación es posible responder algunos de los interrogantes que rodean al personaje de Pilar. Por qué no lo abandona, por qué no se va de su casa y comienza una nueva vida.

Después están los partes médicos que muestran que Doctor Jekell es Ms. Hyde y viceversa. Pilar sufrió "varias tendinitis, desgarros musculares y pérdida de visión de un ojo". Ese ojo, de esos ojos que Pilar le regaló a Antonio cuando eran novios como metáfora del amor que se tenían.

El descubrimiento que realiza Pilar a lo largo de la película tiene que ver con so propia identidad. Todas las partes de su cuerpo y especialmente la vista le sirven para realizar su deseo y posicionarse como mujer. Deseo que su marido Antonio, no comprende porque carece, acostumbrado a "llevar los pantalones" en el hogar conyugal y a reducir la felicidad a la mezquina adquisición de bienes económicos y reconocimiento social. "Tu siempre fuiste buena para las cosas inútiles" le recrimina Antonio a Pilar. Ocurre que a Antonio la sociedad y la rutina cotidiana le han hecho ver que es un "bueno para nada" y que lo único que tiene valor es tener una familia, con una mujer atada, con un buen piso y un buen coche. El deseo de Antonio se ve reprimido por el trajín de los valores machistas de la doble moral burguesa.

Antonio se siente un fracasado al lado de su hermano y se siente humillado por no tener un buen sueldo y entonces descarga su ira en quien está por debajo de la jerarquía familiar. Primero es Pilar el objeto de su agresión tanto física como psicológica y luego o mejor dicho simultáneamente el hijo de ambos, Juan. Hay una escena de incisivas preguntas del padre hacia el hijo acerca de la vida de su madre donde se sugiere el maltrato.

Por otro lado, la raíz del problema está encarnado en la figura de la madre de Pilar que es la negadora del conflicto. "Una mujer nunca está mejor sola" sostiene con encono la madre esta afirmación. Tal vez esta sea una de las creencias más arraigadas socialmente acerca de la mujer. Porque la historia de Pilar no es una historia en la que está presente sólo el maltrato de su marido sino que sutilmente se expresa un maltrato del padre de Pilar hacia su madre y hacia sus hijas. De allí, que Te doy mis ojos sea una historia que tenga sus tristes antecedentes. Tanto Pilar como su madre, sobre el final de la película, experimentan un brutal aprendizaje: "yo no supe hacer mejor hija, entiéndelo tú".

Pilar no sólo encuentra respuestas a su pasado de maltrato sino que logra realizar su deseo. "¿Y de qué vivo del aire?", "hace siglos que trabajo, Ana" de esa frase del comienzo dirigida a su hermana menor hay una evolución o reversión de su vida. El miedo y el terror que le producía al comienzo el hecho de abandonar a su marido se transforma, hacia el final de la película, en seguridad y afirmación como persona.

Afortunadamente, Ana, su hermana, la ayuda a conseguir un puesto en el Museo que la llevará a encontrar un oficio, un lugar. El encuentro con nuevas compañeras de trabajo, con otras personas y con las obras de arte la llenan de satisfacción y dicha. Pilar ha encontrado en el Museo, un espacio que atesora la historia, y en las pinturas del Greco y Tiziano su propio deseo, su propio hogar.

Pilar dice en su explicación de la pintura que podemos escuchar lo que los cuadros dicen a través de los colores: "el blanco no suena, no duele" y "el violeta es el color del silencio". No por casualidad el violeta era el color con que envolvían a la mujeres asesinadas por "brujas" en la Edad Media. "El violeta es el color del miedo", el miedo a perder la vida y a perder la visión del ojo y a no poder ver esas pinturas que tanto le gustan a Pilar y en las que ha encontrado sentido y refugio.

Te doy mis ojos trata de comprender la raíz del problema, sin justificarlo, ni mucho menos simplificarlo.

Pilar junto con su madre, su hermana y sus amigas han logrado entenderlo y esto le ha servido a la protagonista para reconstruir su vida, su historia, sus partes, su cuerpo y sus ojos.

Desafortunadamente, para otras mujeres en esta situación la película no tiene un final tan abierto, ni tan feliz, ya que podría perfectamente llevar como título te doy mi vida y esto no sería tan sólo una metáfora.

Micaela Fernández Darriba