Mullerciclopedia

É unha sección dedicada á reseña de libros, artigos de opinión, películas, música e todo tipo de expresión artística ou teórica que involucre a cuestión de xénero en todos os seus aspectos.

Lembranzas de mulleres

Neste momento existe unha forte corrente revisionista que intenta rescatar da historia feitos que quedaron esquecidos ou negados. O libro da investigadora Shirley Mangini Recordos da resistencia, A voz das mulleres na Guerra Civil Española, sitúase, precisamente, dentro esta liña. Con todo, este traballo é moito máis abarcativo, posto que se ocupa do papel, ás veces denostado, das mulleres no marco da política.
Doutra banda, está claro que a postura que asumiron as mulleres con relación a conflitos bélicos en xeral e á Guerra Civil Española en particular merece unha singular e exhaustiva investigación. De todas as maneiras, esta é unha liña de análise que se estende ao longo de todos os traballos relacionados co xénero.

"En xuño de 1938 Virginia Woolf publicou Tres guineas, as súas reflexións valentes e importunas sobre as raíces da guerra. Escrito durante os dous anos precedentes, cando ela e case todos os seus amigos íntimos e colegas estaban absortos no avance da insurrección fascista en España, o libro encadrouse como unha moi tardía resposta á carta dun eminente avogado que lle preguntara '¿Como habemos de evitar a guerra na súa opinión?'. Woolf comeza advertindo con aspereza que seica un diálogo verdadeiro entre eles non sexa imposible. Pois aínda que pertencen á mesma clase, 'a clase instruída', unha ampla brecha sepáraos: o avogado é home e ela é muller. Os homes emprenden a guerra. Aos homes (á maioría) gústalles a guerra, pois para eles hai 'na loita algunha gloria, unha necesidade, unha satisfacción' que as mulleres (a maioría) non senten nin gozan" .

Deste xeito, e a partir da cita que significativamente expón Susan Sontag da súa par Virginia Woolf é posible albiscar que a posición da muller nunha guerra é notablemente diferente á dos homes. Basicamente porque partimos de dous universos simbólicos diferentes, ben na estética, a política ou na orde do cotián.
Isto non significa nin descarta a actividade e o compromiso que asumiron innumerables mulleres nesta situación.
Para iso, Shirley Mangini menciona ás máis "visibles", coa intención de dar fe destes acontecementos. Entre as mulleres "visibles" sen dúbida figuran as que contribuíron a crear e soster esa experiencia democrática e plural que se denominou Segunda República Española e na que estiveron enroladas: Clara Campoamor, Vitoria Kent, Margarita Nelken, María Léjarraga, Federica Montseny, Dores Ibárruri.
Con este recoñecemento cara ás mulleres "visibles" tamén a autora está manifestando un recoñecemento polas "invisibles", é dicir aquelas mulleres que apoiaron e acompañaron este proceso, pero que non trascenderon máis aló da súa contorna cotiá. Con todo, a historia non comeza, nin termina coa Segunda República, nin coa súa derrota. Shirley Mangini realiza unha análise fundamental que comeza pola condición social da muller a finais do século XIX e principios do XX, as circunstancias histórico políticas que deron orixe á guerra e as súas consecuencias sobre a muller. Destes feitos históricos analizados desde unha visión crítica das mulleres parten outros dous esenciais e por iso dignos de análise: a constitución da Segunda República (1931-1936), o desenvolvemento da Guerra e a resistencia contra o franquismo (1939-1975). Dentro deste último punto, Recordos da resistencia, A voz das mulleres na Guerra Civil Española tamén recupera a narrativa da muller que quedou dentro do seu país, nun momento sumamente hostil, por exemplo as que sufriron a represión carcelaria e aquelas que foron expulsadas, é dicir; as que padeceron o exilio. Aquí, Shirley Mangini traza un paralelismo entre as mulleres que se exiliaron en México e en Francia, onde as primeiras recibiron un trato moito máis humanitario e digno que as que se foron a Francia.
O antes, o durante e o despois da Guerra Civil Española é o que esta investigadora tenta redescubrir a partir da mirada dunha muller posta na experiencia das mulleres, xa que esta posición é xeralmente "invisibilizada" e por iso cargada de prexuízos e estereotipos.
Por isto, Recordos da resistencia é unha obra clave para interpretar os cambios culturais levados adiante polas mulleres, tomando en conta as loitas sufraxistas e as conquistas obtidas durante o réxime da Segunda República e a posterior defensa das súas ideas e dos seus dereitos obtidos.
Recordos da resistencia, A voz das mulleres na Guerra Civil Española reúne documentación e fotografías que corroboran a investigación realizada, unha investigación posterior debería plantexarse a necesidade de comprender que o que leva a unha muller, malia ser portadora dun espírito pacifista, a involucrarse ou intervir activamente nunha contenda bélica desta natureza. Evidentemente, esta é unha pregunta que require outra análise que vai máis aló do tema mesmo, pero do que igualmente pode inferirse unha resposta. Houbo un tempo no que había son, voz, palabras e recordos que resultaron ser máis fortes e importantes que a guerra.

Micaela Fernández Darriba