Entrevista a María Naredo Molero

(Segunda parte)

María sostén nas súas mans un carballo con botas, "árbore galega contadora de contos solidarios" do ecopacifista Anxo Moure, durante unha estadía coas súas amigas e amigos de Amnistía Internacional de Lugo (xullo de 2006)

“A clave é combater os diferentes mecanismos de impunidade que seguen presentes nos procesos de violencia de x�nero�

María Naredo Molero é avogada e investigadora especializada en cuestións de xénero. Ademais de traballar como avogada de mulleres vítimas de violencia de xénero, desenvolveu varias investigacións sobre a resposta institucional ante a violencia de xénero e criminalización de mulleres de etnia xitana. Conta con diversas publicacións neste ámbito. Ata abril de 2006 foi Responsable da área de Mulleres de Amnistía Internacional (Sección Española) e coordinadora da campaña "Non máis violencia contra as Mulleres" desta organización. Trala finalización desta tarefa continuou seguindo as políticas públicas contra a violencia de xénero en España: foi a investigadora dos informes de Amnistía Internacional "Máis dereitos, os mesmos obstáculos", presentado con ocasión do primeiro aniversario da plena entrada en vigor da Lei de Medidas de Protección Integral ante a Violencia de Xénero e "Hai que actuar a tempo", sobre a responsabilidade do sector sanitario para facer presente á prevención da violencia e a asistencia ás mulleres. Actualmente compaxina os proxectos de investigación con tarefas de formación sobre xénero e dereitos humanos.

MFD: Como deberían ser as leis para quen cometen abusos de violencia contra as mulleres: máis preventivas ou máis duras en canto ás condenas?

MNM: A prevención é a clave. E cando falo de prevención refírome a varias frontes, todas elas igualmente importantes. En primeiro lugar, á educación dos nenos e as nenas a través da escola e outras actividades de lecer e aprendizaxe, aos medios de comunicación, incluída a publicidade e todo o relativo á industria do entretemento. En xeral, os gobernos sempre gastan menos neste tipo de medidas por ser menos rendibles electoralmente ao ser visibles só no longo prazo, con todo estas son as únicas medidas capaces de incidir na raíz do problema, e na miña opinión deberían ser a prioridade absoluta. En segundo lugar, creo que todas as medidas de equidade de xénero e de fomento da autonomía das mulleres son importantes instrumentos de prevención aos que habería que prestar moita maior atención.

Tamén considero prevención as medidas de atención ás mulleres que dun modo non explícito está pedindo axuda ou dando sinais da violencia que sofren. Para traballar neste tipo de prevención o ámbito sanitario é a clave, porque a diferenza do policial ou o xudicial é onde acode o groso das mulleres que sofren violencia de xénero. As e os profesionais da Saúde deberían ser considerados unha instancia protagonista en todas as estratexias contra a violencia de xénero e aínda creo que non se logrou. A pesar de que desde que se aprobou a "Lei Integral" estase avanzando respecto diso, aínda queda moito camiño por percorrer e os medios dedicados a este avance deberían ser maiores.

Respecto da sanción como resposta ante a violencia de xénero considero que é importante, pero non creo que o cíclico incremento das penas sexa a solución. A clave é combater os diferentes mecanismos de impunidade que seguen presentes nos procesos de violencia de xénero. Por exemplo, que se xulgue unicamente a última agresión por non asesorar adecuadamente á vítima ao presentar a denuncia ou por deficiencias na investigación deixa sen sanción moitos casos de violencia habitual ou de violencia sexual. E creo que isto é impunidade. A substitución da pena de prisión por traballos en beneficio da comunidade que non se cumpren por non arbitrarse a canle para que existe é posibilidade, tamén é impunidade; como tamén o é o arquivo das actuacións por falta de dilixencia na investigación. Todos estes aspectos son moi relevantes e teñen relación con que a sanción sexa efectiva e proporcionada ao delito cometido. Ao meu xuízo aí é onde habería que traballar, moito máis que no incremento periódico das penas.

MFD: Realizaches investigacións sobre a muller de etnia xitana, é difícil separar o seu ambiente cultural da violencia que sofren pola súa condición de muller? Como se observa a situación de violencia da muller xitana desde a sociedade? Como operan os prexuízos raciais cara a elas?

MNM: A cultura machista opera no caso da violencia contra as mulleres xitanas igual que o fai na violencia que sofren o resto das mulleres. É interesante contemplar as agresións de xénero como un abuso universal e transcultural porque iso permite que te achegues ás especificidades da violencia en cada cultura algo máis desprovista de prexuízos.

Quizá o que cambia son as expresións concretas de masculinidade e de feminidade, pero sempre dentro duns patróns comúns. As mulleres xitanas teñen dificultades para emanciparse e iso débese por unha banda á maior rixidez da súa cultura respecto das relacións de xénero, pero tamén aos obstáculos que atopan na sociedade maioritaria onde os prexuízos racistas contra a poboación xitana seguen absolutamente vixentes.

Para abordar a violencia de xénero entre as mulleres xitanas é esencial que a cultura maioritaria e as súas institucións lles dean a voz e o protagonismo a estas mulleres. Como sociedade, lonxe de demonizar a cultura xitana en xeral, temos que apoiar o seu proceso desde o recoñecemento de que todas as mulleres sufrimos unha discriminación e unha violencia común. Que a sociedade maioritaria e as súas institucións asumisen a súa importante cota de responsabilidade nos procesos de emancipación das mulleres xitanas sería un bo comezo.

MFD: Onde hai que pór a énfase para previr e combater a violencia de xénero? Que papel xogan os medios de comunicación, a educación, a sociedade?

MNM: A violencia de xénero nas relacións íntimas e familiares é probablemente a violación de dereitos humanos máis estendida e coa que con maior naturalidade convive a sociedade española. Creo que a sociedade ten un rol esencial na prevención da violencia e toda a cidadanía debería implicarse na educación das xeracións do futuro, na resposta aos agresores e no apoio ás mulleres que sofren estes abusos. Unha veciñanza comprometida é unha fonte esencial de prevención.

Como xa comentei a educación é a única vía de acadar unha sociedade que non exerza violencia de xénero. Pero para conseguir avances na vía da educación hai que investir moito máis esforzo e recursos e, sobre todo, expor accións que contemplen a totalidade das vías polas que educa a sociedade actual.

MFD: Como reproducen os medios de comunicación o problema da violencia?

MNM: Para analizar o papel que xogan os medios de comunicación ante a violencia de xénero, é preciso contemplar non só como ofrecen as noticias sobre este tema, senón tamén como visibilizan as relacións de xénero e se nos seus contidos móstrase un compromiso coa superación de devanditas relacións, os seus tópicos e estereotipos.

Respecto da forma de presentar a violencia de xénero, os medios de comunicación son unha sorte de "sentinelas" da punta de iceberg deste tipo de abusos, xa que visibilizan os casos de mulleres asasinadas a mans das súas parellas ou ex-parellas, e isto é moi positivo. Con todo, ao non contextualizar suficientemente estas agresións, as súas mensaxes poden confundir á sociedade no sentido de confundir a parte máis visible coa totalidade. A violencia calada, diaria, habitual, a que non sae nos telexornais, e tamén as pequenas agresións machistas que son o caldo de cultivo da violencia máis extrema, deberían ser integradas á hora de explicar a violencia máis brutal. Para iso deberíase formar ás e os xornalistas na comprensión da violencia de xénero.

Creo que entre as e os profesionais da comunicación avanzouse moito na comprensión deste grave problema pero aínda sorprende que nalgunhas noticias se siga a xustificar a conduta do agresor ou se presente como "algo inexplicable" por ser o agresor moi amable no traballo e a veciñanza.

Micaela Fernández Darriba